Ջ․ Ռոդարի

Տեքստային աշխատանք

Ջովանինոն շատ էր սիրում ճանապարհորդել:  Ճամփորդեց-ճամփորդեց, մի օր էլ հայտնվեց այնպիսի երկրում, որտեղ ոչ մի սուր բան չկար: Տներն այդ երկրում կառուցված  էին առանց սուր անկյունների, նրանք կլոր էին:  Շենքերի տանիքներն էլ էին կլոր: Ճանապարհի կո□քին, որտեղով քայլում էր Ջովանինոն, թփերի ու վարդերի պուրակ կար: Ջովանինոն  որոշեց մի վար□ քաղել և զարդարել իր   բաճկոնը: Նա   զգուշությամբ ուզում էր պոկել վարդը, որպեսզի մատը չծակի, բայց տեսավ, որ վարդը փուշ չունի, ուրեմն՝  իր մատը չի ծակի:  Այդ ժամանակ թփերի ետևից հայտնվեց քաղաքային պարեկը և ժպտալով հարցրեց Ջովանինոյին.

-Դուք երևի չգիտե՞ք, որ չի  կարելի վարդ քաղել:

-Ներեցեք ինձ … ես չմտածեցի,  որ…

-Այդ դեպքում Դուք պետք է վճարեք տուգանքի կեսը,- ասաց պարեկը և սկսեց գրել անդորրագիրը:
Ջովանինոն  հանկարծ նկատեց, որ պարեկի գրիչը սուր չէ, և խնդրեց ցույց տալ այն:

— Խնդրեմ ,- ասաց պարեկը և մեկնեց գրիչը:

Գրիչը, ինչպես նաև պարեկի  թուրը , ամենևին սուր չէին , դրանք բութ էին բութ:

— Սա ի՞նչ երկիր է, այստեղ ամեն ինչ տար□րինակ է:

Այստեղ ոչ մի սուր բան չկա,- բացատրեց պարեկը:

-Իսկ մե՞խը,- հարցրեց Ջովանինոն,- չէ ՞ որ այն պետք է սուր լինի:

-Մենք մեխ չենք օգտագործում: Մեխի փոխարեն սոսինձ ենք օգտագործում:  Իսկ հիմա բարի եղեք ինձ երկու անգամ ապտակել:

Զարմանքից Ջովանինոյի բերանը բաց մնաց.

-Ո՛չ, ո՛չ, ի՞նչ եք ասում, ես չեմ ուզում հայտնվել բանտում, եթե այդպես է, ես պատրաստ  եմ  երկու ապտակ ստանալ:

-Բայց մեզ մոտ այդպես է ընդունված. լրիվ տուգանքը՝ չորս ապտակ, կեսը՝ երկու,- պատասխանեց պարեկը:

-Երկու ապտակ պարեկի՞ն:

-Այո՛:

-Բայց դա իրավացի չէ, այդպես չի կարելի:

-Իհարկե արդարացի չէ. այդպես չի՛ կարելի :

-Իհարկե արդարացի չէ, և որպեսզի այդպես չլինի, ոչ ոք օրենքը չի խախտում: Դե,  ես սպասում եմ. տվեք ինձ երկու ապտակ և մյուս ան□ամ ավելի զգույշ եղեք:

-Բայց ես չեմ ուզում ձեզ ապտակել:

-Այդ դեպքում ես ստիպված եմ ձեզ առաջարկել լքել մեր երկիրը:

Եվ Ջովանին ստիպված եղավ հեռանալ այն երկրից, որտեղ ոչ մի սուր բան չկար: Բայց նա երազում էր վերադառնալ այնտեղ և ապրել ամենաօրինակելի օրենքներով և ամենադաստիարակված մարդկանց հետ:

1. Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դո՛ւրս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
   Կողքին, վարդ, տարօրինակ։
2. Փուշ բառի ուղիղ և փոխաբերական իմաստներով կազմի՛ր մեկական նախադասություն:

Վարդը քաղելիս փուշը ծակեց մատս։

Ինչու՞ ես անհանգիստ տակդ փուշ է դրված։

1. Ի՞նչ է նշանակում պուրակ բառը.
   ա/ բանջարանոց

բ/ արտ

գ/ զբոսայգի

դ/ ծաղկի խանութ

• Տեքսից դուրս գրի՛ր ընդգծված բառերը՝ դիմացը գրելով ըստ կազմության դրանց տեսակը:
• Մատ – գոյական
• գրիչ – գոյական
• լքել – բայ
  
• Տեքստում ընդգծված նախադասությունից առանձին սյունակներով դուրս գրի՛ր երկու գոյական, մեկ ածական, մեկ բայ:

Տներն այդ երկրում կառուցված  էին առանց սուր անկյունների, նրանք կլոր էին:

Գոյական Բայ Ածական

Երկիր կառուցել սուր

Տներ

• Կազմի՛ր տրված բայերի ուղիղ ձևերը:
• ա/ ճամփորդեց – ճամփորդել
• բ/ պետք է վճարեք – վճարել
• գ/ ասաց – ասեց
• դ/ երազում էր – երազել

• Տեքստից դո՛ւրս գրիր մեկ պարզ նախադասություն:
•  Շենքերի տանիքներն էլ էին կլոր:
  
• Լրացրո՛ւ  առած-ասացվածքները՝ օգտվելով տրված բառերից.

ա/ Ինձ համար արա, քեզ համար:
բ/ Խաչն իմն է, զորությունը ես գիտեմ:
գ/ Փողոցում գտսծը փողոցում էլ կկորցնես:
դ/ Այսօրվա գործը վաղվան չեն թողնի:

զորությունը, սովորիր, գտածը, այսօրվա

• Տեքստից դուրս գրի՛ր մեկական պատմողական և հարցական նախադասություն:

Ջովանինոն շատ էր սիրում ճանապարհորդել:

Երկու ապտակ պարեկի՞ն:

• Այն ի՞նչն է, այն ի՞նչը։
  Հողից վերև՝
  Փոքրիկ արև,
  Վրան՝ հազար
  Սերմ ու տերև.

Ծաղիկ
                                 

• Ո՞րն է տրված նախադասության ենթական՝
  Զարմանքից Ջովանինոյի բերանը բաց մնաց.

Ջովանինոյի

• Ինչպիսի՞ երկրում էր հայտնվել Ջովանինոն:

Այնպիսի երկրում որտեղ ոչ մի սուր բան չկար։

• Ի՞նչ տուգանք նշանակեց պարեկը: Նմանատիպ մի տուգանք էլ դու մտածի՛ր:

Պարեկը նշանակեց, որ Ջովանինյոն ապտակի իրեն։

• Ինչո՞ւ էր ստիպված Ջովանինոն լքել այդ երկիր
  ա/ որովհետև վճարել էր տուգանքը
  բ/ որովհետև պարեկը արդարացի էր
  գ/ որովհետև խախտեց այդ երկրի օրենքը
  դ/ որովհետև միամիտ էր
• Կուզեի՞ր Ջովանինոյին հետ գնալ այդ երկիր:
• Ոչ չէի ուզի, որովհետև այնտեղ ինձ համար շատ տարօրինկակ կթվար և ես չէի կարողանա ապրել այդ մթնոլորտում։

Առաջադրանքները՝ Ն․ Նիկողոսյանի

1. Ի՞նչ կենդանի օրգանիզմներ են հանդիպում հողում:
   Բակտերիաներ, սնկեր, որդեր և կենդանիներ։
2. Ի՞նչ է հողը, իսկ հումո՞ւսը:
   Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույ­նի է:
   Հումուսը կազմվում է կենդանի օրգանիզմներից
3. Ինչո՞ւ է հողի վերին շերտը մուգ գույնի:
   Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույ­նի է:Այստեղ են բույսերի արմատները: Հողի այս շերտը պարունակում է նաև տարբեր բույսերի և կենդանիների մնացորդներ:
4. Ի՞նչ նյութեր են պարունակվում հողում:
   Հողի բերրիության և բույսերի աճի ապահովման համար օգտագործում են պարարտանյութեր։
5. Ի՞նչ են պարարտանյութերը:
   Նրա մեջ կան լիքը առողջական վիտամիներ կան որոնք ոքնում են բույսին արագ աճել։
6. Ի՞նչ նպատակով են իրականացնում հողի արհեստական ոռոգումը, փխրեցումը:
   Բույսերի աճի համար անհրաժեշտ են նաև ջուր, թթվածին և այլ նյու­թեր: Ջրի պարունակությունը հողում փոփոխական է: Երբ անձրևները սա­կավ են, անհրաժեշտ է արհեստական ոռոգում, որի համար օգտագործում են լճերի, գետերի, ջրամբարների, ջրանցքների ջրերը: Իսկ թթվածնով հարստացնելու համար հողը փխրեցնում են:

Հնարք 1-ին

Եթե ծննդյանդ օրը բազմապատկես  2-ով, ստացված թվին ավելացնես 5, արդյունքը բազմապատկես  50 –ով, ստացված թվին ավելացնես  քո ծննդյան ամսաթիվը, արդյունքից  հանես 250, կստանաս  եռանիշ կամ քառանիշ  թիվ։  Եթե արդյունքում եռանիշ թիվ ստանաս, ապա ստացված թվի առաջին   թվանշանը ցույց կտա  ծննդյանդ օրը,  իսկ  մյուս երկու թվանշանները՝ քո ծննդյան ամսաթիվը։ Եթե արդյունքում քառանիշ  թիվ ստանաս, ապա  ստացված թվի առաջին  երկու թվանշանները ցույց կտան  ծննդյանդ օրը,  իսկ  մյուս երկու թվանշանները՝ քո ծննդյան ամսաթիվը։

9×2=18

18+5=23

23×50=1150

1150+7=1157

1157-250=907

Հնարք 2-րդ

Եթե մտապահես մի եռանիշ թիվ և  այդ թիվը երկու անգամ գրես կողք կողքի,  ստացված   վեցանիշ  թիվը բաժանես  7-ի, հետո 11-ի, այնուհետև 13-ի, ապա   կաստանաս քո մտապահած թիվը։

327327:7=46761

46761:11=4251

4251:13=327

Հնարք 3-րդ

Կոշիկիդ համարը բազմապատկիր 5-ով , ստացված թվին ավելացրու 50, արդյունքը բազմապատկիր 20-ով։ Եթե  այս տարի  ծննդյանդ տարեդարձը արդեն լրացել է, ապա  ստացված թվին ավելացրու 1024, իսկ  եթե դեռ չի լրացել, ապա՝ 1023։ Վերջում ստացված արդյունքից հանիր  ծննդյանդ տարեթիվը։ Արդյունքում  կստանաս քառանիշ թիվ, որի առաջին երկու թվանշանները ցույց կտան  կոշիկիդ համարը, իսկ մյուս երկու թվանշաները՝ տարիքդ։

35×5=175

175+50=225

225×20=4500

4500+1023=5523

5523-2014=3509

Հնարք 4-րդ

Եթե տարիքդ բազմապատկես 5-ով, ստացված թվին ավելացնես 8, արդյունքը բազմապատկես   2–ով, ստացված թվից հանես 6, արդյունքը բազմապատկես   10–ով, ստացված թվից հանես 100, արդյունքը փոքրացնես 100 անգամ,  կրկին կստանաս տարիքդ։

9×5=45

45+8=53

53×2=106

106-6=100

100×10=1000

1000-100=900

900:100=9

Հնարք 5. Արագ բազմապատկում 11-ով

Եթե երկնիշ թվի թվանշանների  գումարը չի գերազանցում 9-ը, ապա 11-ով բազմապատկելիս կարելի է կիրառել հետևյալ հնարքը՝  այդ  երկնիշ  թվի  միավորների և տասնավորների կարգում   գրված թվանշանների միջև պետք է գրել այդ թվանշանների  գումարը: Արդյուքում ստացված թիվը  հավասար կլինի այդ  երկնիշ թվի և 11-ի արտադրյալին:

Օրինակ՝  27·11

2+7=9

27·11=297

Եթե երկնիշ թվի թվանշանների  գումարը մեծ է 9-ից, ապա 11-ով բազմապատկելիս կարելի է կիրառել հետևյալ հնարքը՝  այդ  երկնիշ  թվի  միավորների և տասնավորների կարգում   գրված թվանշանների միջև պետք է գրել այդ թվանշանների  գումարի միավորը, իսկ տրված երկնիշ թվի տասնավորների կարգում գրված թվանշանը պետք է  մեծացնել 1-ով: Արդյունքում ստացված թիվը  հավասար կլինի այդ  երկնիշ թվի և 11-ի արտադրյալին:

Օրինակ՝ 39·11

3+9=12

3+1=4

39·11=429

Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ առաջարկեք նոր մաթեմատիկական հնարքներ:

Կատարի՛ր առաջադրանքները։

Տրված բառակապակցությունները նախադասություններ դարձրո՛ւ։

Օրինակ՝ բուրավետ վարդ – Վարդը բուրավետ է։

շողշողուն արև – Արևը շողշողուն է։

փայլուն աստղ – Աստղը փայլուն է։

խորհրդավոր լուսին – Լուսինը խորհրդավոր է։

մաքուր օդ – Օդը մաքուր է։

Տրված նախադասություններից ամեն անգամ մի <ավելորդ> բառ հանի՛ր և թող միայն ամենակարևոր բառերը։

Չարաճճի քոթոթները աղմկելով խաղում էին կանաչ խոտերի մեջ։

Չարաճճի քոթոթները խաղում էին կանաչ խոտերի մեջ։

Չարաճճի քոթոթները խաղում էին խոտերի մեջ։

Քոթոթները խաղում էին խոտերի մեջ։

Քոթոթները խաղում էին։

Խաղում էին։

Գարնանային երեկոյի տաք անձրևը տեղացել էր նոր ծաղկած ծառերի վրա։

Երեկոյի տաք անձրևը տեղացել էր նոր ծաղկած ծառերի վրա։

Երեկոյի անձրևը տեղացել էր նոր ծաղկած ծառերի վրա։

Երեկոյի անձրևը տեղացել էր ծաղկած ծառերի վրա։

Երեկոյի անձրևը տեղացել էր ծառերի վրա։

Երեկոյի անձրևը տեղացել էր։

Անձրևը տեղացել էր։

Տեղացել էր։

Արևի առաջին շողերը խաղում էին ամպի սպիտակ քուլաների հետ։

Արևի շողերը խաղում էին ամպի սպիտակ քուլաների հետ։

Արևի շողերը խաղում էին ամպի քուլաների հետ։

Արևի շողերը խաղում էին քուլաների հետ։

Արևի շողերը խաղում էին։

Շողերը խաղում էին։

Խաղում էին։

Երկու պարզ նախադասությունների արանքում կապակցող բառեր ավելացրո՛ւ և ստացի՛ր բարդ նախադասություններ։

Արամը տուն շտապեց։

Արագավազ Արամը իրենց տուն շտապեց։

Նա ուզում էր վերցնել գնդակը։

Նա՝ Նարեկը, ուզում էր դանդաղ վերցնել փոքր գնդակը։

Սկսեց անձրև տեղալ։

Միանգամից սկսեց կայծակի մասնակցությամբ անձրև տեղալ։

Բժիշկ Այբոլիտը սպասում էր նոր այցելուի։

Հրաշք բժիշկ Այբոլիտը սպասում էր նոր բարի այցելուի։

Բոլորը բացեցին անձրևանոցները։

Բոլորը բացեցին մեծ անձրևանոցները, որպեսզի պաշտպանվեն անձրևից։

Ներս մտավ թաթը վիրավոր արջը։

Ներս մտավ մեծ թաթը վիրավոր արջը։

Փոքրիկ աղջիկը լաց էր լինում։

Փոքրիկ աղջիկը գեղեցիկ ծաղիկների թոռոմելու պատճառով անդադար լաց էր լինում։

Նրա տիկնիկի շորը պատռվել էր։

Աղջիկը լացում էր, որովհետև նրա ամենասիրելի տիկնիկի վարդագույն շորը պատռվել էր։

Փորձի՛ր մի քանի օրինակ էլ ի՛նքդ կազմել։

Տղայի խաղալիքը կոտրվել էր։

Լացկան տղայի մեքենա խաղալիքը կոտրվել էր։

Մայրիկը մատանին կորցրել էր։

Իմ մայրիկը թանկարժեք մատանին կորցրել էր բակում։

Առնոն դաշնամուր էր նվագում։

Մեր դասարանի Առնոն շատ լավ դաշնամուր էր նվագում։

Ա և Բ սյունակներից գտի՛ր իրար հետ մտքով կապված նախադասությունները և կապակցող բառերի օգնությամբ (իսկ, երբ, սակայն, և, թե) միավորի՛ր դրանք՝ ստանալով բարդ նախադասություններ։

Ա․ Ապրիլը գարնան ամիս է։

Տղան շատ ուրախացավ։

Բացվեց գարնան առավոտը։

Մարզիկն ուզում էր առաջինը տեղ հասնել։

Բ․ Այգեգործներրը շտապեցին իրենց այգիները խնամելու։

Հուլիսը ամռան ամիս է։

Նա հաղթեց մրցույթում։

Նա տեսավ դեպի իրեն ընդառաջ եկող ընկերոջը։

Ապրիլը գարնան ամիս է, իսկ հուլիսը ամռան:

Տղան շատ ուրախացավ, որովհետև նա տեսավ դեպի իրեն ընդառաջ եկող ընկերոջը։

Մարզիկն ուզում էր առաջինը տեղ հասնել և հաղթեց մրցույթում։

Գրի՛ր անհրաժեշտ կապակցող բառերը և կարդա՛ բարդ նախադասությունները։

Ես ամենևին էլ չեմ ուզում, որ իմ գիրքը կարդան միայն զվարճության համար։ Իմ սիրտը ցավից ճմլվում է, երբ ես հիշում եմ իմ փոքրիկ բարեկամին։ Ես նրա մասին ուզում եմ պատմել, որպեսզի չմոռանամ նրան։ Շատ տխուր բան է, երբ բարեկամներին մոռանում են։ Բոլորը չէ, որ բարեկամ ունեն։ Եվ ես վախենում եմ, որ կդառնամ մեծահասակների նման, որովհետև նրանք թվերից բացի ոչնչով չեն հետաքրքրվում։

Все спали, и только соловей, сидя  на розовом кусте, пел…
– Для кого ты стараешься? – спросила у соловья бабочка. – Ведь тебя  никто не слышит.
– А ты? А Роза? Я пою для вас! –  ответил соловей…
С тех пор и появились ночные бабочки.

Розовый куст, на котором расцвела роза, рос в маленьком цветнике перед домом. Она распустилась в хорошее майское утро. Когда роза открывала свои лепестки, утренняя роса оставляла на них несколько чистых капель. Роза как — будто бы плакала. Но вокруг неё всё
было так хорошо, так чисто и ясно в это прекрасное утро, когда она в первый раз увидела голубое небо. Птицы и бабочки летали около розы, пчёлы жужжали и садились иногда на неё. Потом прилетел соловей. Он сел на розовый куст и запел свою песню. Роза слушала его пение и была счастлива.

1. Вопросы

1. Где рос розовый куст? Когда распустилась роза? Он рос в маленьком цветнике перед домом.
   2. Где оставила утренняя роса свои капельки? Роса оставила свои капельки на розе.
   3. Если бы роза могла плакать, она заплакала бы от горя или от счастья? Она заплакала бы от счастья.
   4. Какой запах разливала роза вокруг себя? Роза разливала ароматный запах.
   5. Почему роза была счастлива? Роза была счастлива, потому что она в первый раз увидела голубое небо, а также она любовалась пение соловья.

2. Из данных слов составь предложения. Запиши их. В конце каждого предложения поставь точку.
1. в, утро, распустилась, хорошее, майское, Роза

Роза распустилась в хорошее майское утро.
2. соловей, свою, Прилетел, запел, и, песню

Прилетел соловей и запел свою песню.
3. слушала, пение, и, соловья, была, Роза, счастлива

Роза слушала его пение и была счастлива.

3. Вместо выделенных слов напиши он, она, оно, они.
Уже весна. В этом году весна(она) наступила рано. На небе нет ни  одной тучи. Небо(оно) голубое. Распустились цветы. Весной цветы(они) очень красивы. Вот мак. Мак(он) красный. Вот ромашка. Ромашка(она) белая. А вот и васильки. Васильки(они) синие. Мимо цветов летела  бабочка. Увидела бабочка(она) голубой колокольчик и села на него.  А это пчёлы. Пчёлы(они) собирают с цветов сладкий сок – нектар.

4. Выпиши слова, которые отвечают на вопросы какой?,  какая?, какое? какие?, со словами, которые отвечают на вопросы  что? кто?
На солнечной опушке
Фиалка расцвела–                                                      Синее небо, синие тени.
Лиловенькие ушки                                                      Синие реки сбросили лёд.
Тихонько подняла.                                                      Синий подснежник,
В траве она хоронится,                                              Житель весенний,
Не может лезть вперёд.                                              На синей проталинке
Но всякий ей поклонится                                          Смело растёт.
И бережно возьмёт.

5. Допиши названия цветов.
Белый ирис, красный лилейник, жёлтый тюльпан, голубая лаванда,

Տեսնում ենք, որ Բագրատունյաց և Արշակունյաց պողոտաները հատվում են։   Դե սա ևս մի խորհրդանիշ՝ Բագրատունյաց արքայատոհմի Արշակունյացին հաջորդելու վերաբերյալ:

Երբ Հայաստանում Բագրատունիներն էին թագավոր, երկիրը շատ հզորացավ: Շատ եկեղեցիներ հենց այդ ժամանակ կառուցվեցին, մեզ քաջ հայտնի՝ Սանահին և Հաղպատ վանքերը/Լոռու մարզում/: Այս ժամանակ Հայաստանի մայրաքաղաքն է եղել Անին, որն անվանում էին հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք/այժմ Անին գտնվում է պատմական Արևմտյան Հայաստանի տարածքում-Թուրքիա/:

Աշոտ 1-ին Բագրատունին  դարձավ Բագրատունյաց հայոց թագավորության և Բագրատունիների արքայատոհմի հիմնադիրը։ Աշոտ 1-ին Բագրատունին կարողացավ միավորել հայկական հողերի մեծագույն մասը։ Նրա օրոք Հայոց երկրում կարգուկանոն էր տիրում։ Բագրատունիների թագավոր լինելու ժամանակ, Հայաստանի գլխավոր թշնամին արաբներն էին:
Բագրատունիների հզորագույն թագավորներից է եղել Աշոտ Բ-ն, կամ Աշոտ Երկաթը/այսպես էին անվանել ամուր բնավորության, հզոր կամքի պատճառով/: Հայաստանը լիակատար անկախության հասավ։  Աշոտ 2-րդը ճանաչվեց շահնշահ` արքայից արքա։ Աշոտ Երկաթի թագավորության օրոք տեղի ունեցած իրադարձությունները հիմք են դարձել հայ նշանավոր գրող Մուրացանի «Գևորգ Մարզպետունի» հայտնի պատմավեպի համար:

Ես եմ իմ Հայաստանը,

Հայաստանի մի մասը,

Արյունակիցն ու ժառանգը,

Ավանդույթի մի մասնիկը։

Ես պիտի լավ սովորեմ,

Որ դրոշս բարձր պահեմ։

Ես ուրախ եմ, որ ժառանգ եմ,

Հայրենիքիս ժառանգն եմ,

Ես ուրախ եմ, որ ունեմ,

Սևանս, Լոռիս, ու Երևանս,

Բայց զղճում եմ նրա համար,

Որ չունեմ Մասիսս ու Սիսս։

«Էդիթ Պրինտ», հրատարակչություն Երևանում։ Հիմնվել է 1993 թվականին^[1]։ Հրատարակչությունը տպագրում է հիմնականում հայերեն ուսումնական, ուսումնաօժանդակ, ուսումնամեթոդական, գեղարվեստական, մանկական գրքեր։ Հրատարակչությունը հրատարակում է նաև «Ուրախ գնացք» և «Իմ մոլորակը» ամսագրերը։

Հրատարակչության մատենաշարերն են՝ «Իմ գրադարանը», «Համաշխարհային գրականություն», «Հայ արվեստ», «Հայ դասական գրողներ»։

Հրատարակչությունն ունեցել է գրատների ցանց Արցախում և Հայաստանում։

Կայծակը չոր ճայթյունով բախվեց ժայռին, մի կողմ շպրտվեց և թաղվեց կանաչ գետնի մեջ։ Ժայռը կարծր էր, կայծակը հազիվ թե կարողացավ գորշ այդ ժայռից պոկել քարի մի երկու (փշուր)։ Ժայռի տակ կանաչ գետինը այդ հովտում ճայթող բոլոր կայծակների գերեզմանոցն էր. գարունների և ամառների բոլոր կայծակները թաղվում էին ժայռի տակ, և մոտիկ կաղնին միշտ, ամեն ճայթյունի վախից սարսափում և, իր մտքում, կաղնիորեն շնորհակալ էր լինում ժայռին այն բանի համար, որ նա՝ ժայռը, հովիտ նետվող բոլոր կայծակները ձգում թաղում է իր տակ և կաղնուն փրկում խանձվելուց։
Քիչ առաջ, երբ կայծակը պտտվում էր հովտի և բլուրների վրա և մտածում էր ճայթել ու դեռ չէր ճայթել, քուռակի մայրը մեղմ խրխինջով կանչեց քուռակին. քուռակի մայրը գիտեր, որ կայծակը ճայթելու է, ճայթյունը վախեցնելու է քուռակին, իսկ քուռակը կարծեցմայրն իրեն կանչում է կուրծք տալու և ականջ դրեց ինքն իրեն, ականջները շարժեց և ուկնդրել սկսեց ինքն իրեն, թե ինքն արդյոք ուզում է կուրծք ուտել, և այնքան էլ չէր ուզում ուտել, ուզում էր խոտերից ու ծաղիկներից հոտ քաշել և մեկիկ–մեկիկ ճանաչել խոտերը, և հենց այդ ժամանակ ճայթեց կայծակը։ Քուռակը խրտնեց ու վազեց դեպի մայրը, բայց շատ էր վախեցել, մորը չէր տեսնում, ուրիշ կողմ էր փա□չում։ Մայրն ուզեց գնալ դեպի քուռակը, բայց վզի պարանը խանգարեց։ Եվ մայրը քուռակին խրխինջով կանչեց իր մոտ։ Քուռակը մեկ ամսվա քուռակ էր, միամսյա նրա կյանքում դա առա□ին կայծակն էր։ Նա պատսպարվեց մոր լանջի տակ։ Մոր լանջի տակից, ականջները սրած, քուռակը մի քիչ լսեց անձրևի (թմբկահարումը) կաղնու տերևներին, մի քիչ նայեց ժայռին, մասրենու թփին, կաղնուն, աչքերը թարթեց և մոռացավ, որ ինքը վախեցել է կայծակի ճայթյունից, կարծեց ինքը մոր մոտ էր եկել կուրծք ուտելու։ Գանգուր սև պոչիկը թափահարելով՝ քուռակը մտավ մոր փորի տակ։ Պառավ ձին ոտքը ետ դրեց և թուլացրեց կաթի երակները, որպեսզի իր քուռակը (ազատ) ծծի և կուշտ ծծի։
Դա աստղազարդ քուռակ էր, այսինքն՝ ծածկված էր եղյամի հատիկների նման աստղիկներով։ Ոտքերը բարակ ու երկար էին։ Ետևի աջ ոտքի սրունքը սպիտակ էր։ Ինքը կարծես եղյամոտ էր, ետևի աջ ոտքը՝ ձյունոտ։ Վիզը բարակ ու երկար էր։ Գլուխը փոքր էր, ճակատին կլորիկ սպիտակ կար, աստղածաղկի նման։ Այդ հովտի առվից ջուր խմելու էին գալիս եղնիկներ, ուլեր ու գառներ, նաև՝ այդ ձին, որ շատ քուռակներ էր ունեցել, բայց այս քուռակը այս (կանաչ) դաշտի ամենագեղեցիկ արարածն էր։ Բաշը և պոչը սև էին։ Մենք չգիտեինք, թե ինչպիսին են քուռակի աչքերը, որովհետև նա խրտնում էր, և մենք չէինք կարողանում մոտենալ նրան, բայց ասենք, որ այդ քուռակի աչքերը շատ գեղեցիկ աչքեր էին, քանի որ ձիերի աչքերը գեղեցիկ են լինում, շրջապատն արտացոլվում է ձիերի աչքերում։ Քուռակի աչքերում հիմա արտացոլվում էին կաղնին, ծաղիկները, մասրենին, իր կարմիր մայրը և ամբողջ կանաչ հովիտը։
Նա մի քիչ հիմարիկ էր, բայց հիմարիկ էր փոքրության պատճառով։ Անձրևի կաթիլը գլորվեց մտավ նրա ոտքերի արանքը, և նա խրտնեց ու փախավ մոր մոտից։ Մայրը նրան ետ չկանչեց. անձրևը դա□արել էր, կայծակ այլևս չէր ճայթելու, և հիմա արև էր։

Առաջադրանքներ

Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դուրս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:
Փախչում, առաջին, դադարել։
Գրի՛ր տեքստում ընդգծված բառերի հոմանիշները:
Կարծր – ամուր, պինդ
մայրը – մայրիկ
ուրիշ – այլ
ձյունոտ – ձյունածածկ
Ի՞նչ է նշանակում ունկնդրել բառը.
ա/ համաձայնվել
բ/ լսել
գ/ տեսնել
դ/ խոսել
Նշված տարբերակներից որո՞ւմ է ճիշտ նշված երեկվա երեխա դարձվածքի իմաստը.
ա/ վաղուց ծնված, խելոք
բ/ շուտ ծնված, շուտ մեծացած
գ/ անչափահաս, դեռ շատ փոքր
դ/ իմաստուն
Տեքստից դո՛ւրս գրիր եզակի թվով գործածված չորս գոյական և կազմի՛ր դրանց հոգնակին:
Ժայռից – ժայռերից
լանջի – լանջերի
աստղածաղկի – աստղածաղիկների
ճակատին – ճակատներին

Դուրս գրի՛ր տեքստի փակագծերում դրված բառերը և դարձրո՛ւ բայեր:
Փշուր – փշրել
կանաչ – կանաչել
թմբկահարում – թմբկահարել
ազատ – ազատել

Ո՞րն է տեքստում ընդգծված նախադասության ենթական
ա/ պառավ
բ/ ձի
գ/ կաթի
դ/ երակները
Լրացրո՛ւ առած-ասացվածքները՝ օգտվելով տրված բառերից:
ա/ Ուրիշի համար փոս փորողը ինքը կընկնի մեջը:
բ/ Ինչ որ ցանես, այն կհնձես:
գ/ Գայլի անունն է դուրս եկել, բայց աղվեսն է աշխարհ քանդում:
դ/ Լավ է՝մարդու աչքը դուրս գա, քան անունը:

(աղվեսը, փորողը, աչքը, կհնձես)

Տեքստից դուրս գրիր մեկ պարզ նախադասություն:
Նա պատսպարվեց մոր լանջի տակ։

Կետադրի՛ր տրված նախադասությունը:

Քուռակի մայրը գիտեր, որ կայծակը ճայթելու է։

Նկարագրի՛ր ինչպիսի՞ն էր ժայռը:
Ժայռը բարի էր, որովհետև միշտ այնպես էր անում, որ կաղնին չվնասվի։

Ինչո՞ւ էր մտահոգված քուռակի մայրը:

Որովհետև կայծակը խփեց, իսկ քուռակը ընդամենը մեկ ամսական էր։
Ե՞րբ քուռակը մոռացավ, որ ինքը վախեցել է կայծակի ճայթյունից:
Որովհետև նա իր համար վազվզում էր խոտերի և ծաղիկների մեջ, իսկ կայծակը հանկարծակի ճայթեց և հենց այդ պահին էլ նա վախեցավ։ա

Նկարագրի՛ր քուռակին:
Քուռակը փոքր էր և քանի որ փոքր էր, նաև հիմար էր։

Տեքստից ընտրի՛ր քեզ դուր եկած նախադասությունը:
Դա աստղազարդ քուռակ էր, այսինքն՝ ծածկված էր եղյամի հատիկների նման աստղիկներով։

Ծիծեռնակը բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:
Մեկ անգամ էր նա բույն շինել
Եվ շատ անգամ կարկատել,
Բայց այս անգամ վերադարձին
Բույնն ավերակ էր գտել:
Այժմ նորից բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:
Նա հիշում էր անցած տարին
Իր սնուցած ձագերին,
Որոնց ճամփին հափշտակեց
Արյունարբու թշնամին:
Բայց նա կրկին բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:

Առաջադրանքներ

1. Կարդա՛ բանաստեղծությունը` դուրս գրելով ու բացատրելով անծանոթ բառերը:

1. Ընդգծված բառերը փոխարինի’ր հոմանիշ բառերով, կարդա’ ու դիտարկումներ արա:

Շինում – կառուցում

շյուղ – ծղոտ, շիվ, ճյուղ

այժմ – ներկայումս

սնուցած – կերակրած

կրկին – նորից

1. Բանաստեղծության համար նոր վերնագիր հորինի՛ր։

Ավիրված բույնը

1. Ո՞վ է այս բանաստեղծության հերոսը:

Բանաստեղծության հերոսը ծիծեռնակն է։

1. Նկարագրի՛ր ծիծեռնակին:

Ծիծեռնակը հոգով չկոտրվող էր ինչքան էլ նրա բույնը քանդվեց միևնույնն է նա իր մեջ ուժ գտավ և կառուցեց նորը, անգամ այն դեպքում, երբ նրա ձագերին հափշտակել էին։

1. Մանրամասն բնութագրիր ծիծեռնակին` օգտվելով բանաստեղծության բնութագրումներից:

Ծիծեռնակը բազմաչարչար էր, հոգատար էր իր ձագերի հանդեպ, ձգտող էր և չկոտրվող։

1. Առանձնացրո’ւ քեզ ամենից դուր եկած հատվածը և վերլուծի’ր:

Այժմ նորից բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:

Այս հատվածը նշանակում է, որ ամեն դեպքում կյանքը դեռ շարունակվում է և ինչքան էլ քո տունը ավերվի մեկ է դու պետք է չհանձնվես և նորը կառուցես, որովհետև կյանքը դեռ շարունակվում է։

1. Արձակ շարադրի’ր բանաստեղծությունը և վերլուծի’ր:

Ծիծեռնակը նոր բույն էր կառուցում և կառուցելու հետ միասին երգում էր և ամեն մի շյուղը կպցնելիս նախկին բույնն էր հիշում։ Մեկ անգամ էր ծիծեռնակը բույն շինել, բայց շատ անգամ քանդված տեղերը փակել։ Բայց այս անգամ վերադառնալուց բույնը ավիրված էր գտել։ Այժմ կրկին բույն էր կառուցում և կառուցելու հետ միասին երգում էր և ամեն մի շյուղը կպցնելիս նախկին բույնն էր հիշում։ Նա հիշում էր նախորդ տարին իր կերակրած ձագերին, որոնց ճանապարհին գողացավ արյուն խմող թշնամին։ Բայց նա կրկին բույն էր կառուցում և կառուցելու հետ միասին երգում էր և ամեն մի շյուղը կպցնելիս նախկին բույնն էր հիշում։

1. Ինչո՞ւ է բանաստեղծությունը այսպես վերնագրված:

Որովհետև ծիծեռնակը հիշում էր իր նախկին տունը։

1. Ի՞նչ գիտես ծիծեռնակների մասին: Պատմի՛ր:

Ես միայն այն գիտեմ, որ ծիծեռնակները գարնան ավետաբեր թռչուններն են և ունեն մկրատաձև պոչիկ։

1. Տեղեկատվական աղբյուրներից նյութեր հավաքիր ծիծեռնակների մասին:

Հետաքրքիր փաստեր ծիծեռնակների մասին

• Ծիծեռնակները վերադառնում են մարտ – ապրիլ ամիսներին։
• Բույնը ափսեանման է, սարքում են ցեխից և ամրացնում ժայռերին, շենքերի պատերին, տանիքների անկյուններում, քիվերին և կամուրջների տակ։
• Մայիս-հունիս ամիսներին դնում է 4-6 սպիտակ, կարմրագորշ պտերով ձվեր։

• Սնվում է հիմնականում միջատներով, որոնց որսում է թռիչքի ընթացքում։
• Գերադասում է բնադրվել մարդու հարևանությամբ՝ գյուղերում, ավաններում և քաղաքներում։
• Թռիչքը սահուն է՝ թևերի արագ թափահարումով։
• Եթե ծիծեռնակը բարձր է թռչում, ուրեմն արևոտ օր է լինելու, իսկ եթե ցածր է թռչում, ուրեմն անձրև է գալու:
• Կան ծիծեռնակի  179 տեսակ, Հայաստանում կան դրանցից 5-ը։

Ծիծեռնակներն ունենում են շատ տեսակներ, մոտ 79 տեսակ, բայց բոլոր տեսակների ծիծեռնակները հնարավոր չէ տեսնել: Ծիծեռնակի տարբեր տեսակներ նույն ապրելակերպն ունեն: Նրանց ասում են ավետաբեր թռչուններ: Նրանք ունեն մկրատաձև պոչիկներ: Նրանք սնվում են տարբեր միջատներով: Ծիծեռնակները տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում, Իսրայելում, Աֆրիկայում։

• Ծիծեռնակներին թռիչքի ժամանակ վերևից նայողներն իմանում են, որ նրանք հենց այդպես խաղալով,երգելով, թչում են, բայց նրանք ուղղակի չեն թռչում, նրանք թռչում են, որ որդեր ,բլոճներ որսան: Եթե մենք էլ կարողանայինք նայել ծիծեռնակներին և միջատներին, որոնցով սնվում է ծիծեռնակը , ամեն ինչ կհասկանայինք: Եթե ծիծեռնակը բարձր է թռչում, ուրեմն արևոտ եղանակ է լինելու, իսկ եթե ցածր է թռչում, ուրեմն անձրև է գալու, քանի որ միջատներն իջնում են ավելի ներքև, իսկ ծիծեռնակներն էլ իջնում են նրանս որսալու։ :Նրանք իրենց բները այնպիսի տեղ են հյուսում, որ հեշտ թռչեն․ քարափներում,կտուրներում և այլն:

 • Տները կառուցած են լինում տարբեր ճյուղերից և իրենց թուքով ամրացնում են այդ ճյուղերը:Քաղաքային ծիծեռնակների բույները լինում են կլոր ,իսկ գյուղական ծիծեռնակներինը՝ բաժականաման: Ձմռանը նրանք թռչում են տաք երկրներ, իսկ մենք սպասում ենք, որ նրանք նորից գան: Նրանք շատ երգեր են երգում և նվիրում մարդկանց: Ծիծեռնակները գալիս են ապրիլին, մայիսին կամ հունիսին: Մայիսից մինչև հունիս ունենում են 4-6 ձագ։ Նրանք շինում են 1000-5000 բույն:

1. Բանաստեղծության ծիծեռնակին  համեմատի՛ր Հ. Թումանյանի «Մայրը» պատմվածքի ծիծեռնակի հետ: Նշի’ր ընդհանրությունները և հիմնավորի՛ր պատասխաններդ:

Հեղինակ՝ Հ․ Թումանյան

Ընթերցում

Ընթերցող՝ Լիդիա Խաչատրյան

https://youtu.be/61O6qAL7VoY?feature=shared

https://youtu.be/EVjFRFLaJI0?si=mq-t4hR9rwfbVbU6